De term Jakobsladder heeft eigenlijk niks te maken met Jakob. En, als we toch bezig zijn, ook niks met de Bijbel. Okay, wat ik zeg klopt niet helemaal. Het heeft wel met een Jakob te maken, maar niet met de Jakob die we kennen uit de Bijbel. Dus niet, Jakob als in de zoon van Isaak, de kleinzoon van Abraham. Nee, zo ver terug in de tijd hoeven we niet te gaan. We hoeven zelfs geografisch gezien niet zo ver te gaan.
Dreischor: geboortedorp van Jacobus Zovitius Driescharus
We gaan terug naar jaar 1512. Terug naar het pittoreske dorpje Dreischor, gelegen in wat tegenwoordig Schouwen-Duiveland heet. Jazeker. We gaan gewoon terug in de tijd, naar een klein dorp in Nederland. In dat jaar werd namelijk Jacoppen Pietersen geboren. Later zou hij de humanistennaam Jacobus Zovitius Driescharus aannemen. Familie en vrienden noemden hem echter gewoon Jakob. Hij was een Nederlandse humanist, leraar en Latijnse toneelschrijver.
Maar we gaan te snel. Terug naar het dorp Dreischor. Dreischor behoort tegenwoordig tot de gemeente Schouwen-Duiveland. Tot 1961 was het echter een zelfstandige gemeente. Vroeger werden op de onbedijkte schorren schapen gehouden. Wat is een schor? Een schor is een begroeide, buitendijkse landaanwas die bij een gemiddeld hoogwater niet meer onderloopt. Beter bekend als een kwelder. Pas rond 1100 werden deze schorren voorzien van een dijk en zo ontstond er een polder. Dreischor verwijst waarschijnlijk naar de drie schorren van de polder: Beldert, Maye en Sirjanslan. In 1206 duikt dan voor het eerst de naam ‘Dreeskiere’ op als aanduiding voor het dorp Dreischor. En tot 1374 was Dreischor eigenlijk een eiland.
Van smokkelaar tot volksheld
Tot zover de topografische geschiedenisles. Terug naar Jakob. De regio was arm en hongersnood lag altijd op de loer. Een slechte oogst en het hele dorp had niets te eten. Lang voordat Jakob leraar werd, stond hij bekend als smokkelaar. Een sluwe smokkelaar die jarenlang de autoriteiten te snel af was. Je zou hem het beste kunnen vergelijken met Robin Hood. Waar Robin Hood bekend stond om zijn pijl-en-boog, zo stond Jakob bekend om zijn ladder. Zijn ladder was zijn instrument. Een bijzondere ladder. Jakob had deze ladder speciaal laten maken door de timmerman van het dorp. Een echte vakman. De ladder werd vervaardigd uit stevig, gedroogd vurenhout en had een respectabele lengte 33,3 meter en was 60 cm breed.
Wat was Jakobs ladder?
De ladder was het geheime wapen van Jakob om ongezien van eiland naar eiland te komen. De bruggen en dijken werden altijd streng bewaakt. Dat maakte het onmogelijk om op die manier ongezien graan en maïs te vervoeren. Om de bewaking te omzeilen moest er dus een list verzonnen worden. Intelligent als hij was, bedacht Jakob een oplossing. Een manier om van eiland naar eiland naar te komen, zonder gebruik te maken van de bruggen. Een eigen brug bouwen is duur en zou opvallen. Al zwemmend de oversteek maken zou te vermoeiend zijn, plus het zou ervoor zorgen dat de juten zakken nat zouden worden. Nee, Jakob heeft een mobiel instrument nodig waarmee hij steeds droog en ongezien de oversteek kon maken. En het moest niet opvallen bij een eventuele inval. Een ladder kan makkelijk in de schuur worden opgeborgen waar Jakob de schapen hield.
Zo heeft Jakob keer op keer het eiland behoed van een zekere hongersnoodramp. Hij zou dit 10 jaar doen totdat hij aan de slag ging als leraar. Althans, dat is wat we kunnen vinden in de geschiedenisboeken. Maar wie luistert naar verzetsliederen uit die tijd, leest tussen de regels door dat Jakob eigenlijk nooit stopte. Daarom groeide hij uit tot een volksheld. Een man met twee levens; als volksheld die het grootste smokkelaarsnetwerk opbouwde dat Nederand ooit gekend heeft en als humanist en belangrijk toneelschrijver.
Jacobsladder anno 21ste eeuw
De term Jakobsladder werd eeuwenlang gebruikt als men voor een schier onmogelijke taak stond. Of als datgene dat je wilde bereiken zo ver weg leek te zijn. Vaak zei men dan: “Oh, had ik maar Jakobs ladder!”. Om op die manier zonder obstakels, snel je doel te bereiken. De uitdrukking is in de 21ste eeuw vrijwel geheel in de vergetelheid geraakt en wordt eigenlijk niet meer gebruikt.
Disclaimer: De term Jakobsladder is ontleend aan het verhaal in Genesis 28:10-22 in de Hebreeuwse Bijbel, waarin Jakob in een droom een ladder zag die tot in de hemel reikte en waarop Gods engelen afdaalden en opstegen. Ook zag Jakob JHWH bij zich staan en hoorde Hem de beloftes die eerder aan Abraham waren gedaan herhalen, inclusief de toezegging dat God hem altijd zou beschermen. (bron: Wikipedia – Dreischor – Jacobus Zovitius)
Drs. W.O. Orden-Schat heeft Etymologie der Nederlandsche Taal gestudeerd aan de Universiteit van Leiden. Als moeder van 4 dochters verheugt zij zich op de komst van een roedel kleinkinderen. De boekenkast is goed gevuld met voldoende voorleesmateriaal, van alle bekende werken Annie M.G. Schmidt tot en met Tolstoj.